Upadłość konsumencka: kto może ją ogłosić, ile kosztuje i co dzieje się z majątkiem

Telefon od komornika. Zajęcie wynagrodzenia. Pierwsza rata, której nie da się już zapłacić bez pożyczania na kolejną. Osoby, które trafiają do naszej Kancelarii w takiej sytuacji, zwykle zadają trzy pytania: czy w ogóle się kwalifikuję, ile mnie to będzie kosztować i czy stracę mieszkanie.

Poniżej odpowiadamy na każde z nich konkretnie, bez ogólników.

 Czym jest niewypłacalność i kiedy sąd ją stwierdzi

Podstawą wniosku jest niewypłacalność, czyli trwała utrata zdolności do regulowania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Ustawa wprowadza domniemanie, że stan ten istnieje, gdy opóźnienie w spłacie przekracza trzy miesiące.

Kluczowe jest słowo „trwała”. Przejściowy zator finansowy, na przykład miesiąc bez wypłaty premii, to nie jest niewypłacalność. Sytuacja, w której miesięczne raty przewyższają dochód i nic nie zapowiada zmiany, już nią jest.

Po reformie z 2020 roku sąd na etapie ogłaszania upadłości nie bada przyczyn, które doprowadziły do zadłużenia. Nie oznacza to jednak, że przyczyny są bez znaczenia. Wracają one później, przy ustalaniu planu spłaty, i potrafią wydłużyć całe postępowanie kilkukrotnie. Piszemy o tym niżej.

Kto może złożyć wniosek, a kto nie

Upadłość konsumencka jest przeznaczona dla osób fizycznych, które nie prowadzą działalności gospodarczej. Nie ma progu zadłużenia. Nie ma też wymogu posiadania jakiegokolwiek majątku.

Z tej drogi nie skorzystają natomiast:

• osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą (dla nich przewidziano upadłość przedsiębiorcy),
• spółki i inne osoby prawne.

Częsty scenariusz z praktyki Kancelarii wygląda tak: klient zamknął firmę, ale długi po niej zostały. Po wykreśleniu działalności z CEIDG staje się konsumentem i może złożyć wniosek o upadłość konsumencką, obejmującą również zobowiązania z okresu prowadzenia firmy. Moment wykreślenia ma tu znaczenie i warto go skonsultować przed złożeniem dokumentów.

Czego upadłość nie umorzy

To pytanie zadawane jest rzadko, a powinno padać na pierwszym spotkaniu. Umorzeniu nie podlegają między innymi:

• zobowiązania alimentacyjne,
• renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci,
• kary grzywny i inne środki orzeczone w postępowaniu karnym,
• obowiązek naprawienia szkody oraz zadośćuczynienie za krzywdę orzeczone w postępowaniu karnym,
• nawiązki,
• zobowiązania, których dłużnik umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

Ostatni punkt bywa najbardziej dotkliwy. Pominięcie we wniosku pożyczki od szwagra czy zaległości wobec wspólnoty mieszkaniowej nie jest drobnym niedopatrzeniem. Te długi zostaną, gdy reszta zostanie umorzona.

Kredyty bankowe, chwilówki, pożyczki pozabankowe, zaległości czynszowe, zobowiązania wobec ZUS i urzędu skarbowego co do zasady podlegają umorzeniu.

Co dzieje się z majątkiem po ogłoszeniu upadłości

Z dniem ogłoszenia upadłości majątek dłużnika wchodzi do masy upadłości, którą zarządza syndyk. Postępowania egzekucyjne zostają zawieszone, a wierzyciele tracą prawo do bezpośredniego dochodzenia roszczeń.

Mieszkanie i dom

Nieruchomość wchodzi do masy upadłości i zostaje przez syndyka spieniężona. Trzeba to powiedzieć wprost, bo w internecie krąży sporo nieprecyzyjnych informacji na ten temat.

Ustawa przewiduje jednak zabezpieczenie. Jeżeli w skład masy wchodzi lokal mieszkalny lub dom, w którym upadły faktycznie zamieszkuje, z sumy uzyskanej ze sprzedaży wydziela się kwotę odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu za okres od dwunastu do dwudziestu czterech miesięcy. Sąd bierze pod uwagę potrzeby mieszkaniowe upadłego i osób na jego utrzymaniu. Nie jest się więc z dnia na dzień na ulicy, choć zmiana sytuacji mieszkaniowej jest realna i trzeba się do niej przygotować.

Wynagrodzenie za pracę

Syndyk zajmuje wynagrodzenie w części podlegającej egzekucji, na zasadach znanych z postępowania komorniczego. Kwota wolna od potrąceń pozostaje do dyspozycji upadłego. Świadczenia takie jak 800 plus czy zasiłki rodzinne do masy nie wchodzą.

Samochód i rzeczy codziennego użytku

Przedmioty urządzenia domowego niezbędne dla upadłego i jego rodziny, odzież, narzędzia potrzebne do pracy zarobkowej pozostają poza masą. Samochód o realnej wartości rynkowej zostanie zwykle sprzedany, chyba że jest niezbędny do wykonywania pracy i przedstawia niewielką wartość.

Ile to kosztuje

Opłata sądowa od wniosku wynosi 30 zł. To jedyna obowiązkowa płatność ponoszona przed ogłoszeniem upadłości.

Wynagrodzenie syndyka nie jest pokrywane z bieżących środków dłużnika, lecz z masy upadłości. Gdy majątku brak, tymczasowo pokrywa je Skarb Państwa.

Pozostaje honorarium pełnomocnika, jeżeli klient zdecyduje się z niego skorzystać. Adwokat nie jest wymagany przepisami. W praktyce jednak wniosek o upadłość to kilkanaście stron opisu majątku, wierzycieli, spłat i przyczyn niewypłacalności, gdzie każda nieścisłość rodzi wezwanie do uzupełnienia braków i przesuwa sprawę o tygodnie. Wysokość honorarium ustalamy indywidualnie, po zapoznaniu się ze skalą zadłużenia i liczbą wierzycieli.

Jak wygląda postępowanie krok po kroku

1. Analiza sytuacji. Zestawienie wszystkich zobowiązań, majątku, dochodów oraz czynności dokonanych w ostatnich latach (darowizny, sprzedaż nieruchomości bliskim).
2. Wniosek w KRZ. Postępowanie prowadzone jest w całości elektronicznie, w Krajowym Rejestrze Zadłużonych.
3. Postanowienie o ogłoszeniu upadłości. Sąd wyznacza syndyka. Egzekucje zostają zawieszone, a po uprawomocnieniu umorzone.
4. Ustalanie masy i lista wierzytelności. Syndyk kontaktuje się z upadłym, spisuje majątek, przyjmuje zgłoszenia wierzycieli.
5. Plan spłaty albo umorzenie bez planu. Sąd ocenia możliwości zarobkowe i sytuację osobistą.
6. Wykonanie planu i umorzenie pozostałych zobowiązań.

Plan spłaty: od tego zależy, jak długo to potrwa

Standardowo plan spłaty ustala się na okres do trzydziestu sześciu miesięcy. Jeżeli jednak sąd uzna, że dłużnik doprowadził do niewypłacalności umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, okres ten wynosi od trzydziestu sześciu do osiemdziesięciu czterech miesięcy.

Różnica między trzema a siedmioma latami życia pod kontrolą syndyka jest ogromna, a decyduje o niej sposób przedstawienia i udokumentowania przyczyn zadłużenia. Utrata pracy, choroba, niewypłacalność kontrahentów, rozpad rodziny to okoliczności, które trzeba wykazać dokumentami, a nie samym opisem we wniosku.

W dwóch sytuacjach planu spłaty w ogóle się nie ustala. Gdy osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje na trwałą niezdolność do dokonywania jakichkolwiek spłat, sąd umarza zobowiązania bez planu. Gdy niezdolność ta nie ma charakteru trwałego, możliwe jest umorzenie warunkowe na okres pięciu lat.

Pięć błędów, które najczęściej psują sprawę

1. Pominięcie wierzyciela. Nawet nieformalna pożyczka od rodziny musi znaleźć się w wykazie.
2. Darowizna dla bliskich tuż przed wnioskiem. Bezskuteczne w stosunku do masy upadłości są czynności dokonane w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. 
3. Zaciąganie kolejnych zobowiązań przy pełnej świadomości niewypłacalności. Sąd oceni to przy planie spłaty.
4. Zaniżenie dochodów lub przemilczenie pracy bez umowy. Syndyk to zweryfikuje.
5. Nieodbieranie korespondencji z KRZ. Cała komunikacja po ogłoszeniu upadłości toczy się elektronicznie i terminy biegną niezależnie od tego, czy ktoś do systemu zagląda.

Czy przepisy się zmienią

W Ministerstwie Sprawiedliwości przygotowany został projekt nowelizacji Prawa upadłościowego, zakładający między innymi automatyczne umorzenie zobowiązań po upływie trzech miesięcy od zakończenia planu spłaty oraz zniesienie obowiązku składania rocznych sprawozdań. Do czasu wejścia ustawy w życie obowiązują dotychczasowe zasady, opisane w tym artykule. Warunki ogłoszenia upadłości i przebieg właściwego postępowania projekt pozostawia bez zmian.

Najczęstsze pytania

Czy komornik przestanie zajmować wynagrodzenie? Z dniem ogłoszenia upadłości postępowania egzekucyjne ulegają zawieszeniu, a po uprawomocnieniu postanowienia zostają umorzone. Zajęcie przejmuje syndyk, na zasadach analogicznych do egzekucji.

Czy współmałżonek odpowiada za moje długi? Z dniem ogłoszenia upadłości powstaje rozdzielność majątkowa, a majątek wspólny wchodzi do masy upadłości. Małżonek staje się wierzycielem z tytułu udziału w majątku wspólnym. To jeden z najbardziej złożonych aspektów tej procedury i wymaga indywidualnej analizy.

Ile trwa całe postępowanie? Od złożenia wniosku do ogłoszenia upadłości zwykle do 2 miesięcy. Cała procedura, trwa najczęściej od roku do dwóch lat.

Czy informacja o upadłości będzie publiczna? Tak, dane ujawniane są w Krajowym Rejestrze Zadłużonych.

Rozmowa, która porządkuje sytuację

Większość osób odkłada decyzję o upadłości o rok albo dwa, płacąc w tym czasie odsetki i koszty egzekucji, które przewyższają koszt całego postępowania. Pierwszy krok nie polega na składaniu wniosku, tylko na rzetelnym sprawdzeniu, czy w danej sytuacji upadłość jest właściwym rozwiązaniem.

Kancelaria Adwokacka Artur Dąbrowski w Kielcach prowadzi sprawy o upadłość konsumencką na terenie całego kraju. Przygotujemy wykaz wierzycieli, kompletny wniosek i poprowadzimy sprawę do umorzenia zobowiązań.

Umów analizę swojej sytuacji: [telefon] 724 489 136 lub formularz kontaktowy.

Więcej o zakresie naszej pomocy w tym obszarze: upadłość konsumencka Kielce.

Artykuł ma charakter informacyjny i przedstawia stan prawny na dzień publikacji. Nie stanowi porady prawnej. Ocena konkretnej sprawy wymaga analizy dokumentów.